Over schuivende markten, het loslaten van oude gewoontes en de echte opdracht van ondernemen vandaag.
Mijn ondernemersverhaal is voorlopig geen succesverhaal. Althans niet in de klassieke betekenis van het woord. Geen spectaculaire exit. Geen verdubbeling van de omzet. Geen “van garage naar unicorn”-verhaal.
En toch denk ik dat mijn parcours iets vertelt over ondernemen vandaag dat gehoord moet worden. Over de valkuil van ondernemen en identiteit.
Het oude recept
Toen ik in 2018 First Floor oprichtte, was het businessmodel bijna vanzelfsprekend. We bouwden een bedrijf rond jonge high potentials die we via outsourcing bij klanten plaatsten. De markt draaide op volle toeren. Juniors waren gegeerd, de traineeships vlogen je om de oren en marges van 30-40% waren bijna vanzelfsprekend.
Vandaag is daar nauwelijks nog iets van over.
Marges in outsourcing staat onder druk. AI democratiseert kennis in een tempo dat we enkele jaren geleden niet voor mogelijk hielden. Juniors strugglen om aan een eerste job te geraken. Was mijn oorspronkelijke businessmodel fout? Nee. Het hoorde echter bij een economie die intussen fundamenteel veranderd is.
Van delivery naar relevantie
Ik vermoed dat veel bedrijfsleiders op een gelijkaardig kruispunt staan. Consultancy-, IT- en accountancybedrijven bijvoorbeeld, die jarenlang leefden van vakkennis en een structureel tekort aan mensen, ontdekken plots dat klanten niet meer vanzelf aankloppen. Voor het eerst moeten die organisaties, actief leren verkopen.
Hun uitdaging is niet langer efficiëntie. Hun uitdaging is relevantie.
Veel organisaties beseffen dat hun strategie moet veranderen, maar ze onderschatten hoeveel ze zelf moeten veranderen. Een nieuw businessmodel tekenen is relatief eenvoudig. Een organisatie zover krijgen dat ze dat model ook belichaamt, is een heel ander verhaal.
Plots verwacht je van accountants dat ze commercieel adviseren, van consultants dat ze richting geven in plaats van antwoorden verkopen, en van leidinggevenden dat ze ander gedrag stimuleren dan waarvoor hun teamleden jarenlang beloond werden. Dat gaat niet over structuur. Dat gaat over identiteit.
En identiteit laat zich niet hertekenen zoals een organigram. Een accountant die twintig jaar gewaardeerd werd omdat hij nooit een fout maakte, hoort in “wees wat commerciëler” al snel: wees wat minder degelijk. Een consultant die zijn waarde altijd bewees door het antwoord te kennen, voelt zich plots behoorlijk naakt wanneer hij vooral de juiste vragen moet stellen. Wie dat als onwil leest, mist wat er werkelijk gebeurt: iemand die de grond onder zijn professionele zelfbeeld voelt verschuiven.

De spiegel
Ik heb die oefening zelf moeten maken. Ik dacht jarenlang dat ik mijn bedrijf aan het transformeren was. Achteraf bekeken was ik vooral mezelf als leider aan het transformeren.
Tot 2018 ging het me eigenlijk altijd vlot af. Een job, een project, een nieuw avontuur: ik maakte er een succes van. Met First Floor ging het voor het eerst niet vlot. Zeg maar gerust: jarenlang moeizaam. En dat knaagde harder dan ik ooit had verwacht. Ik had mezelf altijd gezien als iemand die identiteit en ‘presteren’ netjes uit elkaar kon houden. Tot dat presteren jarenlang onder druk stond. Mijn verstand wist perfect dat ik de fouten maakte die elke beginnende bedrijfsleider maakt, niet meer en niet minder. Mijn gevoel las er iets anders in: falen.
Identiteit en identificatie. Twee woorden die we voortdurend door elkaar halen. Wie je bent, en waarmee je jezelf gaandeweg bent gaan vereenzelvigen. Bij mij was dat het beeld van iemand bij wie het lukt. Tot het plots niet lukte.
Ik moest afscheid nemen van gedrag dat mij jarenlang succesvol had gemaakt, maar niet langer paste bij het bedrijf dat ik wilde bouwen. Niet omdat dat gedrag verkeerd was, wel omdat de context veranderd was. Succes creëert gewoontes. En precies die gewoontes worden later de grootste rem op verandering.
Tot 2020 had ik naast mijn loopbaan in het bedrijfsleven acht jaar lang een praktijk als psychotherapeute. Ik begeleidde er tientallen mensen met een burn-out, en achter die burn-out zat zelden alleen een overvolle agenda. Veel vaker een verhaal over identiteit: onbewuste patronen en overtuigingen om te voldoen aan een beeld dat ooit werkte of goed bedoeld was.
Organisaties werken verrassend gelijkaardig. Veel van wat bedrijven hun DNA noemen, is aangeleerd gedrag in een markt die ondertussen niet meer dezelfde is. Maar wie zijn eigenwaarde grotendeels uit zijn werk haalt, vindt het extra moeilijk om toe te geven dat wat hem op die stoel bracht, niet langer volstaat.
Strategieën pas je aan tijdens een directievergadering. Beleidsnota’s herschrijf je op een namiddag. Maar organisaties veranderen pas wanneer mensen ander gedrag beginnen vertonen. En alle AI ten spijt, dat doe je niet op 123.
Daar hebben leiders een dubbele rol. Ze moeten zelf loslaten, en ze bepalen mee wat hun mensen mogen loslaten. Wie commercieel advies vraagt maar nog altijd declarabele uren beloont, krijgt declarabele uren. Wie initiatief vraagt maar elke misser afstraft, krijgt voorzichtigheid.
De echte opdracht
Een nieuw businessmodel vraagt bijna altijd een nieuwe identiteit. Of preciezer: het vraagt dat je identiteit en identificatie uit elkaar leert halen. Wat blijft er over van jouw bedrijf als je het huidige model wegdenkt? Waarom kwamen klanten werkelijk naar je toe? Waar was je goed in, los van de vorm waarin je het verkocht? Dat is de kern die je meeneemt. De rest is gereedschap, en gereedschap mag je vervangen.
En misschien is dat wel de echte opdracht van deze tijd: opnieuw leren wie we als onderneming moeten zijn en wat we daarin van onze mensen verwachten.
Hoe dat er in de praktijk uitziet? Lees hoe BankB evolueerde van top-down naar eigenaarschap.
Karen Van der Aa is ondernemer, oprichter van First Floor en auteur van De Generatieconfrontatie. Ze kijkt met de blik van een historicus, een psychotherapeute en een bedrijfsleider tegelijk en verbindt zo systeemdenken aan de pragmatiek van het ondernemerschap.